Turkuaz Kredi Dönemi Başlıyor: Türkiye Kendi Karbon Piyasasını Kuruyor
Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon stratejisi, 2 Temmuz 2025’te yürürlüğe giren İklim Kanunu ile yasal bir zemine oturmuştu. Şimdi ise bu stratejiyi destekleyecek finansal ve piyasa temelli mekanizmaların çerçevesini çizen önemli düzenlemelerden biri olan Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı ile uygulama aşamasına geçiliyor. Kamuoyunun görüşüne sunulan bu taslak, Türkiye’nin kendi karbon kredisi olan “Turkuaz Kredi” sistemini oluşturmasını ve yeşil finansman alanında yeni bir dönemin başlamasını hedefliyor. (İklim Kanunu’nun getirdikleri ile ilgili detay bilgi için 13.07.2025 tarihli yazımıza buradan göz atabilirsiniz.)
İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından hazırlanan bu Yönetmelik Taslağı, Türkiye’nin ulusal karbon piyasasının oluşturulması, gönüllü taahhütlerin desteklenmesi ve uluslararası karbon piyasalarına entegrasyon açısından çerçeve bir yol haritası sunuyor.
Taslak, Türkiye’nin iklimle mücadele politikasında bir zihniyet değişimini temsil ediyor ve dört ana hedefi bulunuyor:
- Yeşil Projelere Finansman: Yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, atık yönetimi veya ağaçlandırma gibi sera gazı emisyonunu azaltan projelere, karbon kredisi satışı yoluyla yeni bir gelir kapısı açmak.
- Gönüllü Karbon Piyasası Kurmak: Şirketlerin veya bireylerin, karbon ayak izlerini silmek (denkleştirme) için güvenilir ve yerli projelerden karbon kredisi alabileceği bir pazar oluşturmak.
- Uluslararası Entegrasyon: Türkiye’de üretilen “Turkuaz Kredi”lerin uluslararası piyasalarda satılabilmesinin önünü açarak ülkeye yeşil finansman girişi sağlamak.
- Emisyon Ticaret Sistemini (ETS) Desteklemek: Yakında kurulacak olan zorunlu karbon piyasası (ETS) kapsamındaki büyük sanayi kuruluşlarının, emisyon azaltım yükümlülüklerinin bir kısmını bu kredilerle yerine getirmesine imkan tanımak.
Taslağın merkezinde, Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi (TR-KDS) ve bu sistemin üreteceği “Turkuaz Kredi” yer alıyor. TR-KDS, özellikle ETS dışında kalan sektörlerde karbon azaltım projelerinin desteklenmesini, kayıt altına alınmasını ve kredilendirilmesini hedefliyor. İşte sistemin kilit kavramları:
- Turkuaz Kredi: Bir projenin azalttığı veya atmosferden giderdiği her 1 ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı için, bağımsız denetçiler tarafından doğrulandıktan sonra verilen sertifikadır. Kısacası, iklime verilen pozitif katkının finansal bir değeridir. “Turkuaz Kredi” isminin kafa karıştırmaması önemlidir; bu bir banka kredisi gibi bir borçlanma aracı değildir. Aksine, bir projenin çevreye yaptığı 1 tonluk karbondioksit azaltımı katkısını belgeleyen ve proje sahibine gelir sağlayan, alınıp satılabilir bir sertifikadır.
- Denkleştirme: Bir şirketin, kendi faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonları (örneğin, bir fabrikanın bacasından çıkan dumanı), başka bir yerde yapılan bir emisyon azaltım projesinden (örneğin, bir rüzgar enerji santrali) “Turkuaz Kredi” satın alarak telafi etmesidir.
Taslak, şeffaf ve güvenilir bir piyasa için farklı kurumların rollerini net bir şekilde tanımlıyor:
- İklim Değişikliği Başkanlığı (Politika Yapıcı): Sistemin genel kurallarını belirler, metodolojileri onaylar ve kredilerin uluslararası satışına izin verir.
- Türk Standartları Enstitüsü (TSE) (Sistem Operatörü): Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi’ni (TR-KDS) ve projelerin kaydedildiği sicil sistemini işletir. Proje başvurularını kabul eder ve “Turkuaz Kredi”leri ihraç eder.
- TÜRKAK (Akreditasyon Kurumu): Projeleri denetleyecek bağımsız kuruluşlara akreditasyon (yetki) verir.
- Geçerli Kılıcı ve Doğrulayıcı Kuruluşlar (Bağımsız Denetçiler): Projelerin gerçekten beyan ettikleri kadar emisyon azaltımı yapıp yapmadığını denetler ve raporlar.
- Proje Sahipleri (Kredi Üreticileri): Yenilenebilir enerji santralleri, ormancılık şirketleri, atık tesisleri gibi yeşil projeleri hayata geçirerek “Turkuaz Kredi” üretir ve satarlar.
Bu sistemin en büyük kazananı, iklim dostu projeler olacak. Ancak bir projenin “Turkuaz Kredi” üretebilmesi için bazı temel şartları sağlaması gerekiyor:
- Özgün Katkı: Proje, karbon kredisinden elde edeceği gelir olmadan ekonomik olarak fizibıl olmamalı. Yani, bu finansal teşvik sayesinde hayata geçirilmelidir.
- Sürdürülebilir Kalkınma Katkısı: Projenin, BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’ndan en az üçüne (biri iklim eylemi olmak üzere) katkı sağlaması gerekiyor.
- Çifte Sayım Yasağı: Proje, aynı emisyon azaltımı için hem “Turkuaz Kredi” hem de başka bir sertifika (örneğin YEK-G belgesi) alamaz.
Bu düzenleme henüz bir taslak olup, şu an için kamuoyunun görüşüne sunulmuş durumdadır. Bu nedenle, taslakta değişiklik yapılabileceğini ve uygulama esaslarının henüz kesinleşmediğini hatırlatmak isteriz. Konuyla ilgili görüş ve önerileriniz varsa, 18.08.2025 tarihine kadar karbonfiyatlandirma@iklim.gov.tr e-posta adresine iletebilirsiniz.
Sonuç olarak, Türkiye, “Turkuaz Kredi” ile yeşil ekonomide yeni bir sayfa açıyor. Bu sistem, yalnızca çevre politikası açısından değil; aynı zamanda yatırım, sertifikasyon ve uluslararası finansman fırsatları açısından da çok boyutlu bir dönüşüm başlatabilir. Yeşil projelere yatırım yapmak isteyenler, karbon ayak izini denkleştirmek isteyen şirketler ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı sunmak isteyen tüm paydaşlar için yeni bir pencere açılıyor.
Saygılarımızla,
Vahdet Deniz AKÇAOĞLU
“UYARI: Bu çalışmada yer alan görüşler, yazarın kendi görüşleri olup, çalıştığı kurumun görüşlerini yansıtmamaktadır. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amacıyla yayımlanmış olup, herhangi bir hukuki görüş, yönlendirme ve tavsiye içermemektedir. Ayrıca, bilgiler yazının hazırlandığı tarihteki mevzuat göz önünde bulundurularak verilmiş olup, yazı içeriği aradan geçen zaman içerisinde mevzuat değişiklikleri ve ilgili kurumların konu hakkındaki görüşleri çerçevesinde güncelliğini yitirmiş olabilir.”
Makalenin yazarı Vahdet Deniz AKÇAOĞLU, 2007 – 2009 yılları arasında özel bir bankanın İç Kontrol Merkezi Başkanlığı’nda Denetçi olarak, 2009 yılından 2018 yılına kadar aynı bankanın Uyum Başkanlığı’nda Ürün ve Hizmetler Uyum Kontrol Yöneticisi olarak görev yaptı. 2019 yılından itibaren de İç Kontrol ve Uyum Başkanlığı’nda Etik ve Mevzuat Takip Yöneticisi olarak görev yapmaktadır. Bankacılık ve sermaye piyasası mevzuatı ile kurumsal yönetim, etik, iç sistemler konuları başta olmak üzere banka ve finans kurumlarını ilgilendiren her türlü mevzuat üzerinde çalışmaktadır.
Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı:
Loading...
Reload document