Katılım Finansında Yeni Dönem: Ekosistemi Şekillendirecek Adımlar

Katılım finans sisteminin kurumsal dönüşümünü ve yönetişim yapılarının gelişimini hedefleyen yol haritası, 05.10.2022 tarihli Resmî Gazete ile duyurulan Katılım Finans Strateji Belgesi ile belirlenmişti. Ülkemizin bu alandaki ilk millî strateji belgesi olma niteliği taşıyan dokümanda; uyum mekanizmalarının kurulması ve bu mekanizmaların işleyişine dair gerekli düzenlemelerin yapılması, önemli bir eylem maddesi olarak öne çıkmıştı. (Detaylar için 10.10.2022 tarihli yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.)

İşte şimdi, bu stratejide ortaya konan hedeflerle uyumlu biçimde, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) da ekosistemin tek çatı altında toplanması ve kurumsallaşmasının desteklenmesine yönelik adımlarını somutlaştırıyor. 27 Ağustos 2025’te yayımlanan Yönetmelik değişiklikleriyle ivmelenen bu süreç, sektörün yapısını önemli ölçüde değiştirecek yeni ve kapsamlı bir Katılım Esaslarına Uyum Tebliği taslağı ile derinleşiyor.

Bu gelişmeler, daha önce yalnızca katılım bankaları ile kısmen kalkınma ve yatırım bankalarını kapsayan kurumsallaşma sürecinin, artık tüm katılım finans sektörünü içine alacak şekilde genişlediğini gösteriyor. Gelin bu önemli dönüşümün detaylarına birlikte bakalım.

Yeni Dönemin İlk Sinyali: Ticaret Unvanlarında “Katılım” Zorunluluğu

Dönüşüm sürecinin önemli eşiklerinden biri, 27 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik değişiklikleriyle atıldı. Buna göre:

• Münhasıran katılım esaslarına göre faaliyet gösterecek finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri,
• Katılım esasına göre faaliyet yürütecek varlık yönetim şirketleri

ticaret unvanlarında artık “Katılım” ibaresini taşımak zorunda olacak.

Basit gibi görünse de bu değişiklik, BDDK’nın katılım finans ekosisteminde ortak kimlik ve terminolojiye yönelik hedefleri doğrultusunda atılan adımların dikkat çeken bir örneği olarak öne çıkıyor.

Asıl Büyük Adım Yolda: Yeni “Katılım Esaslarına Uyum Tebliği” Ne Getirecek?

Bu kapsamda dikkat çeken bir diğer gelişme ise, BDDK tarafından hazırlıkları sürdürülen ve 2025 yılı sonuna kadar yayımlanması beklenen ‘Katılım Esaslarına Uyum Tebliği Taslağı’ olarak öne çıkıyor. Mevcut “Faizsiz Bankacılık İlke ve Standartlarına Uyuma İlişkin Tebliğ”in yerini alacak olan bu yeni düzenleme ile kuralların kapsamı önemli ölçüde genişletilecek:

Tüm Ekosistem Tek Çatı Altında

Yeni kurallar yalnızca katılım bankalarını değil münhasıran katılım esaslarına göre faaliyet gösterecek şu kuruluşları da kapsıyor:

• Golden Global Yatırım Bankası gibi kalkınma ve yatırım bankaları
• Finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri
• Varlık yönetim şirketleri
• Tasarruf finansman şirketleri

Kapsam Genişliyor: Kısmi Faaliyet Gösterenler de Yeni Kurallara Tabi

Yeni Tebliğ Taslağı, yalnızca tamamen katılım esasına göre faaliyet gösteren kuruluşları değil, kısmen bu esaslara göre hizmet sunan kalkınma ve yatırım bankaları ile banka dışı mali kuruluşları da kapsıyor.

Sektörde “pencere modeli” olarak bilinen bu yaklaşımla faaliyet gösteren:

• Kalkınma ve Yatırım Bankaları
• Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Varlık Yönetim Şirketleri

de artık yeni kurallara tabi olacak. Önemli bir not olarak, bu kuruluşlar için yeni yükümlülükler, yalnızca katılım esasına göre yürüttükleri “pencere” faaliyetleri ile sınırlı olacak ve kuruluşun tüm operasyonlarını kapsamayacaktır.

Terminoloji Birliği Sağlanıyor

Yeni Tebliğ Taslağı ile birlikte, “faizsiz bankacılık ilke ve standartları” ifadesi, artık “katılım esasları” şeklinde revize ediliyor.

Bu değişiklik:

• Sigortacılık ve bireysel emeklilik gibi alanlarda hâlihazırda kullanılan terminoloji ile uyum sağlıyor,
• Katılım finans dünyasında ortak bir dil ve uygulama birliği oluşturuyor.

Değerlendirme: Bu Adımlar Sektör İçin Ne Anlama Geliyor?

• Bütüncül Bir Ekosistem Doğuyor

Bu adımlar, bugüne kadar çeşitli yaklaşımlarla şekillenen katılım finans faaliyetlerini; ortak kurallar, ortak terimler ve ortak bir kimlik altında birleşmiş, bütüncül bir ekosisteme dönüştürmeye yöneltiyor.

BDDK’nın bu adımları, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (SEDDK) yürüttüğü çalışmalarla birleştiğinde, katılım esaslı tüm finansal hizmetlerin uyumlu bir yapı içinde şekillenmesini destekliyor. Bilindiği üzere SEDDK da, mevcut Katılım Esasları Çerçevesinde Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Faaliyetlerine İlişkin Yönetmeliği‘ni uluslararası standartlarla uyumlu hale getirmek, yönetişim yapısını güçlendirmek ve uygulama kapsamını genişletmek amacıyla yeni bir Yönetmelik Taslağı hazırlayarak sektör görüşüne açmıştır.

• Kurumsal Yapı Güçleniyor

Katılım esaslarına uyum mekanizmaları, artık yalnızca katılım bankalarına özgü olmaktan çıkıp, sigortacılıktan varlık yönetimine kadar tüm katılım finans kurumları için kurumsal bir norm haline geliyor.

• Standardizasyon ve Şeffaflık Artıyor

“Katılım” ibaresinin zorunlu hale gelmesi ve ortak terimlerin benimsenmesi, sektör oyuncuları ve müşteriler açısından daha şeffaf, anlaşılır ve güvenilir bir ortam sunacaktır.

Hatırlatma: Tebliğ Henüz Taslak Aşamasında

Unutmamak gerekir ki, “Katılım Esaslarına Uyum Tebliği” henüz taslak aşamasındadır ve şu anda ilgili kurumların görüşüne açıktır. Bu nedenle nihai metnin içeriğinde değişiklikler olabilir. Ancak hem BDDK’nın hem de SEDDK’nın attığı bu eş zamanlı adımlar, Türkiye’de katılım finansının kurumsallaşması, şeffaflaşması ve büyümesi açısından yeni bir dönemin habercisidir.

Not: Tebliğ taslağına dair gelişmeleri ve yayımlanacak nihai metni takip etmek için BDDK’nın resmi internet sitesini veya Resmî Gazete duyurularını takip edebilirsiniz.

Saygılarımızla,

Vahdet Deniz AKÇAOĞLU

UYARI: Bu çalışmada yer alan görüşler, yazarın kendi görüşleri olup, çalıştığı kurumun görüşlerini yansıtmamaktadır. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amacıyla yayımlanmış olup, herhangi bir hukuki görüş, yönlendirme ve tavsiye içermemektedir. Ayrıca, bilgiler yazının hazırlandığı tarihteki mevzuat göz önünde bulundurularak verilmiş olup, yazı içeriği aradan geçen zaman içerisinde mevzuat değişiklikleri ve ilgili kurumların konu hakkındaki görüşleri çerçevesinde güncelliğini yitirmiş olabilir.