Fiziksel Altından Dijital Deftere: Dijital Kıymetli Maden Sisteminin Hukuki Çerçevesi
29 Temmuz 2026 tarihli ve 33324 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2026/1) ile kıymetli madenlerin dağıtık defter teknolojisi (DLT) kullanılarak dijital ortamda temsil edilmesine ilişkin önemli düzenlemeler yapılmıştır. Tebliğ; belirli nitelikleri taşıyan işlenmemiş kıymetli madenlerin birebir fiziki karşılığı korunarak dijital kıymetli madene dönüştürülmesine ve bu varlıkların Borsa üyeleri arasında transfer edilebilmesine imkân tanımaktadır. Böylece Türkiye’de kıymetli maden piyasalarının dijitalleşmesi yönünde önemli bir hukuki adım atılmıştır.
Bununla birlikte düzenleme, ilk bakışta düşünülebileceği gibi genel nitelikli bir kripto varlık düzenlemesi değildir. Tebliğ, dijital kıymetli madeni mevcut sermaye piyasası ve kripto varlık rejimlerinden açıkça ayırarak, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın gözetiminde işleyen kendine özgü bir hukuki yapı oluşturmaktadır.
Dijital Kıymetli Maden Sistemi Ne Getiriyor?
Tebliğe göre dijital kıymetli maden; birebir fiziki karşılığı Darphane veya Borsa nezdinde saklanan belirli saflık derecesi ve ağırlığa sahip işlenmemiş kıymetli madenin, dağıtık defter teknolojisi altyapısı üzerinden temsil edilmesiyle oluşturulan gayri maddi bir varlıktır. Sistemin temel özelliği, dijital kayıt ile fiziki kıymetli maden arasında birebir karşılığın bulunmasıdır. Dolayısıyla oluşturulan dijital varlık, bağımsız bir ekonomik değer oluşturmamakta; güvenli şekilde saklanan fiziki kıymetli madeni dijital ortamda temsil etmektedir.
Tebliğ uyarınca fiziki kıymetli madenlerin dijital kıymetli madene dönüştürülmesi işlemi yalnızca 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında faaliyet gösteren merkezi takas kuruluşları tarafından gerçekleştirilebilecektir. Ayrıca hem dönüştürme işlemi hem de dijital kıymetli madenlerin Borsada işlem görebilmesi için Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın uygun görüşünün alınması zorunludur. Uygulamaya dair teknik ayrıntılar ise Tebliğ ile belirlenmemiş; kayıtların tutulmasına ve sistemin işleyişine ilişkin usul ve esasların, Bakanlığın uygun görüşü alınarak Borsa tarafından çıkarılacak ikincil düzenlemelerle belirlenmesi öngörülmüştür.
Düzenlemenin Hukuki Önemi
Tebliğin en önemli yeniliklerinden biri, dijital kıymetli madenin hukuki statüsünü açık şekilde belirlemesidir. Düzenleme uyarınca dijital kıymetli maden;
- sermaye piyasası aracı,
- sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan kripto varlık veya
- platformlarda işlem gören kripto varlık
olarak nitelendirilmemektedir. Bu yaklaşım, dağıtık defter teknolojisinin kullanıldığı her yapının otomatik olarak kripto varlık rejimine girmediğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Tebliğ, dijital kıymetli madeni kullanılan teknolojiye göre değil; temsil ettiği varlık, işlem modeli ve tabi olduğu düzenleyici yapı esas alınarak ayrı bir hukuki kategori olarak konumlandırmaktadır. Bu nedenle Tebliğ kapsamındaki dijital kıymetli maden sistemi ile özel kuruluşlar tarafından ihraç edilen ve kripto varlık platformlarında işlem gören altına veya diğer kıymetli madenlere dayalı kripto varlıkların birbirinden ayrılması gerekmektedir.
Tebliğin kapsamı dikkate alındığında, özel kuruluşlar tarafından ihraç edilen kıymetli madene dayalı kripto varlıkların hukuki statüsünde doğrudan bir değişiklik meydana gelmediği değerlendirilmektedir. Tebliğ ayrıca Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS) bakımından da önemli geçiş hükümleri getirmiştir. Başvurusu değerlendirme aşamasında bulunan belirli rafineriler için KMTS kapsamında üretim ve kayıt yükümlülüğü öngörülmüş; daha önce üretilmiş ancak satılmamış kıymetli madenlerin sisteme kaydedilmesine ilişkin süreler belirlenmiştir. Bunun yanında, Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce dijital kıymetli madene dönüştürülmüş varlıkların Borsada işlem görebilmesi de Bakanlığın uygun görüşüne bağlanmıştır.
Sonuç
Yeni düzenleme, kıymetli maden piyasalarının dijitalleşmesi açısından önemli bir hukuki altyapı oluşturmaktadır. Bununla birlikte dijital kıymetli maden sistemi, klasik anlamda bir kripto varlık modeli değil; fiziki karşılığı bulunan kıymetli madenlerin Hazine ve Maliye Bakanlığının gözetiminde dijital ortamda temsil edilmesine yönelik özel bir yapı öngörmektedir. Tebliğde bilgi güvenliği, suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi veya operasyonel risk yönetimine ilişkin özel hükümlere yer verilmemekle birlikte, sisteme dahil olacak kuruluşların ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülükleri devam etmektedir. Bu nedenle teknolojik altyapının; güçlü yönetişim, etkin iç kontrol ve uyum mekanizmalarıyla desteklenmesi önem taşımaktadır.
Önümüzdeki dönemde Borsa tarafından yayımlanacak ikincil düzenlemelerle sistemin uygulama esaslarının netleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede rafineriler, merkezi takas kuruluşları, Borsa üyeleri ve diğer piyasa aktörlerinin yayımlanacak düzenlemeleri yakından takip etmeleri ve gerekli uyum hazırlıklarını zamanında tamamlamaları önem taşımaktadır.
Saygılarımızla,
Vahdet Deniz AKÇAOĞLU
“UYARI: Bu çalışmada yer alan görüşler, yazarın kendi görüşleri olup, çalıştığı kurumun görüşlerini yansıtmamaktadır. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amacıyla yayımlanmış olup, herhangi bir hukuki görüş, yönlendirme ve tavsiye içermemektedir. Ayrıca, bilgiler yazının hazırlandığı tarihteki mevzuat göz önünde bulundurularak verilmiş olup, yazı içeriği aradan geçen zaman içerisinde mevzuat değişiklikleri ve ilgili kurumların konu hakkındaki görüşleri çerçevesinde güncelliğini yitirmiş olabilir.”
Makalenin yazarı Vahdet Deniz AKÇAOĞLU, 2007 – 2009 yılları arasında özel bir bankanın İç Kontrol Merkezi Başkanlığı’nda Denetçi olarak, 2009 yılından 2018 yılına kadar aynı bankanın Uyum Başkanlığı’nda Ürün ve Hizmetler Uyum Kontrol Yöneticisi olarak görev yaptı. 2019 yılından itibaren de İç Kontrol ve Uyum Başkanlığı’nda Etik ve Mevzuat Takip Yöneticisi olarak görev yapmaktadır. Bankacılık ve sermaye piyasası mevzuatı ile kurumsal yönetim, etik, iç sistemler konuları başta olmak üzere banka ve finans kurumlarını ilgilendiren her türlü mevzuat üzerinde çalışmaktadır.
